Tập Đế
hay Sự Thật Thánh Thiện Thứ Hai dạy rằng Dukkha có nguyên nhân
và nguồn gốc của nó. Tập Đế xem xét và ghi nhận kỹ lưỡng và tường tận hơn sự
khổ đau. Tập Đế cho rằng đau khổ là do duyên sinh, hay nói
khác đi, đau khổ có được là nhờ vào nhiều điều kiện. Đau khổ
không phải là một sự thật tuyệt đối. Đau khổ là một sự thật thánh
thiện; và chúng ta cần chú ý đến điểm khác biệt này. Chúng ta không nói là
trên đời này, mọi vật đều đau khổ, nhưng chúng ta nói là có nỗi khổ luôn
gắn liền với cái thế gian mà chúng ta đang sống và với những giới hạn của
kiếp sống này. Khi nhìn khổ đau từ góc cạnh nầy, chúng ta sẽ thấy được
những giới hạn của chúng ta và những gì chúng ta bị dính mắc và trói buộc
cuộc đời của chúng ta trong đó.
Tập Đế
quán tưởng sự sinh khởi của khổ đau bằng cách xem xét ba loại tham
ái. Tiếng Pali gọi ba tham ái này là kama tanha (ái
dục), bhava tanha (ái hữu), vibhava tanha (ái
vô hữu hay ái diệt). Kama tanha hay ái dục là lòng
tham đắm dục lạc, những thú vui thuộc về giác quan; bhava tanha hay
ái hữu là lòng ham muốn trở thành một cái gì đó, một nhân vật nào đó
và vibhava tanha hay ái vô hữu là ước muốn dứt bỏ hay hủy diệt
một cái gì đó.
Ba loại
tham ái nầy là điều kiện sinh khởi của khổ đau. Tập Đế dạy chúng
ta rằng dính mắc vào tham ái là nguồn gốc hay nguyên nhân của dukkha. Khi
tỉnh thức và chánh niệm, chúng ta sẽ thấy sự sinh khởi của khổ đau, và
cùng lúc đó, chúng ta sẽ thấy được sự dính mắc của chúng ta với tham ái.
Nhưng cả
ba loại tham ái nầy đều có sự bắt đầu. Chúng sinh khởi, và
do đó, không phải là những điều kiện thường hằng của tâm
thức; chúng không phải là sự thật tuyệt đối.
